Ustawa frankowa 2026 - co zmienia od 7 sierpnia 2026 r. dla kredytobiorców CHF

1. Nowa ustawa, nowe zasady procesu

Ustawa z dnia 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (Dz.U. z 2026 r. poz. 985) została ogłoszona 23 lipca 2026 r. i weszła w życie 7 sierpnia 2026 r. Ustawodawca przyjął ją jako regulację epizodyczną, która ma rozładować zatory w sądach okręgowych i apelacyjnych. Dla kredytobiorcy oznacza to kilka zmian, które odczuje natychmiast, oraz kilka, które zmienią sposób prowadzenia procesu.

Ustawę stosuje się do spraw o roszczenia z umów kredytu i pożyczki hipotecznej denominowanych lub indeksowanych do CHF, jeżeli stroną postępowania jest konsument (art. 1). Obejmuje także spadkobierców kredytobiorcy, osoby, które przystąpiły do długu lub poręczyły, oraz dłużników rzeczowych (art. 1 ust. 2). Nie stosuje się jej do powództw przeciwegzekucyjnych, spraw o uzgodnienie treści księgi wieczystej, postępowań grupowych, upadłościowych i restrukturyzacyjnych (art. 2).

2. Raty wstrzymane z mocy prawa

Najważniejsza zmiana to art. 3. Z chwilą doręczenia bankowi pozwu wniesionego przez konsumenta obowiązek spłaty rat ulega wstrzymaniu z mocy prawa, aż do prawomocnego zakończenia postępowania. Nie trzeba już składać wniosku o zabezpieczenie, czekać na postanowienie i bronić go w zażaleniu. Wniosek o zabezpieczenie przez wstrzymanie rat przewodniczący pozostawia w aktach bez dalszych czynności (art. 3 ust. 5), a postępowania zabezpieczające wszczęte przed 7 sierpnia 2026 r. umorzyły się z mocy prawa (art. 17 ust. 3).

Skutki wstrzymania są szerokie. Niepłacenie rat nie może być uznane za niewykonanie umowy (art. 3 ust. 2). Bank nie może z tego powodu wypowiedzieć umowy ani przekazać informacji o zaległości do BIK, biur informacji gospodarczej, instytucji finansowych zależnych od banków i instytucji pożyczkowych (art. 3 ust. 3). Jeżeli taki wpis powstał przed doręczeniem pozwu, bank ma miesiąc na powiadomienie tych instytucji o wstrzymaniu, a one miesiąc na wykreślenie danych (art. 3 ust. 4). W sprawach w toku bank miał na to 2 miesiące od wejścia ustawy w życie (art. 18).

Jest jeden wyjątek praktyczny. Dopóki suma dotychczasowych spłat jest niższa od kwoty wypłaconego kapitału, bank nie może odmówić przyjęcia świadczenia (art. 3 ust. 6). Kredytobiorca może więc nadal wpłacać, jeżeli chce zbliżyć się do poziomu kapitału. Czy warto, zależy od rachunku w konkretnej sprawie.

3. Szybszy proces: posiedzenia niejawne, zeznania na piśmie

Sąd pierwszej instancji może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym nawet wtedy, gdy strona wnosiła o rozprawę (art. 4). Musi wówczas podać zasadnicze powody i wyznaczyć co najmniej dwutygodniowy termin na pisma. Świadka można przesłuchać zdalnie mimo sprzeciwu strony (art. 6), a stronę przesłuchać przez złożenie zeznań na piśmie, jeżeli sąd tak postanowi (art. 7). Te same zasady stosuje się w drugiej instancji (art. 12 i 13), która orzeka w składzie jednego sędziego (art. 11).

Uzasadnienie wyroku pierwszej instancji może ograniczać się do powołania pism stron i przepisów prawa (art. 10). To oznacza, że jakość pozwu i pism przygotowawczych nabiera jeszcze większego znaczenia, bo sąd może na nie wprost odesłać.

4. Potrącenie na koszt banku

Banki masowo składały w toku procesu oświadczenia o potrąceniu kapitału z roszczeniem kredytobiorcy, co prowadziło do częściowego oddalenia powództwa i obciążenia konsumenta kosztami. Art. 5 ustawy odwraca ten skutek: jeżeli bank potrącił po wytoczeniu powództwa, a konsument nie kwestionował zasadności potrącenia, koszty procesu w części oddalonej wskutek potrącenia ponosi bank, niezależnie od wyniku sprawy. To samo dotyczy umorzenia po cofnięciu pozwu wywołanym potrąceniem. Przepis stosuje się także do potrąceń dokonanych przed 7 sierpnia 2026 r. (art. 19).

5. Powództwo wzajemne i zwrot opłat

Bank może wytoczyć powództwo wzajemne o zwrot kapitału aż do zamknięcia rozprawy w pierwszej instancji (art. 8). Sąd może je wyłączyć do odrębnego rozpoznania, jeżeli groziłoby zwłoką. Kredytobiorca, który cofnie pozew, apelację albo skargę kasacyjną w ciągu 6 miesięcy od wejścia ustawy w życie, otrzyma z urzędu zwrot połowy opłaty (art. 16). Referendarz może umorzyć postępowanie po cofnięciu pozwu lub apelacji (art. 9 i 14).

6. Co to zmienia w strategii kredytobiorcy?

Po pierwsze, sam fakt złożenia pozwu daje dziś to, o co wcześniej trzeba było walczyć wnioskiem o zabezpieczenie: wstrzymanie rat i ochronę przed wypowiedzeniem oraz wpisem do BIK. Po drugie, proces będzie krótszy, ale bardziej pisemny, więc materiał dowodowy i argumentacja muszą być kompletne od pozwu. Po trzecie, potrącenie przez bank nie jest już groźne kosztowo. Po czwarte, ustawa nie odpowiada na pytania materialnoprawne, które nadal rozstrzyga orzecznictwo TSUE i Sądu Najwyższego, między innymi o przedawnienie roszczeń banku (wyroki TSUE z 16 kwietnia 2026 r., C-753/24, i z 2 lipca 2026 r., C-261/25 i C-262/25) oraz o odsetki (wyrok TSUE z 11 czerwca 2026 r., C-903/24).

7. Podstawy prawne

• Ustawa z dnia 29 maja 2026 r., Dz.U. z 2026 r. poz. 985, art. 1-21
• Wyrok TSUE z 19 czerwca 2025 r., C-396/24
• Wyrok TSUE z 16 kwietnia 2026 r., C-753/24
• Wyrok TSUE z 2 lipca 2026 r., C-261/25 i C-262/25
• Wyrok TSUE z 11 czerwca 2026 r., C-903/24
• Wyrok SN z 5 września 2025 r., II CSKP 550/24