Przedawnienie roszczeń banku i odsetki dla konsumenta - cztery wyroki TSUE z 2026 r.

1. Dlaczego przedawnienie stało się głównym polem sporu

Po wyroku TSUE z 19 czerwca 2025 r. (C-396/24) i wyroku Sądu Najwyższego z 5 września 2025 r. (II CSKP 550/24) zasady rozliczenia nieważnej umowy są jasne: każda strona ma własne roszczenie o zwrot tego, co świadczyła. Spór przeniósł się na pytanie, czy roszczenie banku o zwrot kapitału jest jeszcze wymagalne i nieprzedawnione, a jeżeli tak, to od kiedy i na jakich warunkach. W pierwszej połowie 2026 r. Trybunał Sprawiedliwości wydał cztery wyroki w polskich sprawach, które porządkują tę materię.

2. Wyrok z 22 stycznia 2026 r., C-902/24 (Herchoski): zarzut potrącenia banku

Sąd Okręgowy w Warszawie zapytał, czy bank, który twierdzi, że umowa jest ważna, może jednocześnie na wypadek jej nieważności podnieść zarzut potrącenia kapitału. Trybunał odpowiedział, że dyrektywa 93/13 tego nie zakazuje, ale postawił dwa warunki. Po pierwsze, wierzytelność banku nie może być traktowana jako wymagalna, zanim sąd ustali nieważność umowy. Po drugie, uwzględnienie zarzutu nie może prowadzić do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które zniechęcałoby konsumenta do dochodzenia praw. Ten drugi warunek ustawodawca wykonał w art. 5 ustawy z 29 maja 2026 r. (Dz.U. poz. 985), obciążając bank kosztami w części oddalonej wskutek potrącenia.

3. Wyrok z 16 kwietnia 2026 r., C-753/24 (Rzepacz): względy słuszności

Sprawa dotyczyła art. 117(1) Kodeksu cywilnego, który pozwala sądowi w wyjątkowych przypadkach nie uwzględnić upływu przedawnienia roszczenia przeciwko konsumentowi. Trybunał uznał, że taki przepis jest co do zasady dopuszczalny także w sprawach o zwrot kapitału z nieważnej umowy, pod warunkiem że sąd krajowy podejmie wszelkie środki, by wykonywanie praw konsumenta nie było nadmiernie utrudnione lub praktycznie niemożliwe. Dla praktyki oznacza to, że sam upływ terminu nie zamyka bankowi drogi do kapitału, ale bank musi wykazać wyjątkowe okoliczności, a sąd musi zważyć interes konsumenta.

4. Wyrok z 11 czerwca 2026 r., C-903/24 (Zmarka): odsetki od konkretnej kwoty

Trybunał dopuścił wykładnię polskich przepisów, według której bank płaci odsetki ustawowe za opóźnienie dopiero od dnia doręczenia mu dokumentu, pozasądowego lub procesowego, wskazującego konkretną kwotę żądania. Wniosek praktyczny jest prosty: reklamacja lub wezwanie do zapłaty kierowane do banku powinny zawierać wyliczoną sumę, najlepiej opartą na zaświadczeniu banku o historii spłat. Ogólne żądanie "zwrotu wszystkich rat" może kosztować kredytobiorcę odsetki za wiele miesięcy.

5. Wyrok z 2 lipca 2026 r., C-261/25 i C-262/25 (Ścierbek, Drózdzik): początek biegu przedawnienia

To najważniejszy z czterech wyroków. Trybunał uznał, że prawo unijne nie stoi na przeszkodzie wykładni, zgodnie z którą bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kapitału rozpoczyna się od dnia, w którym konsument po raz pierwszy zakwestionował wobec banku wiążący charakter nieuczciwych warunków i umowy. Nie chodzi więc o datę wypłaty kredytu ani o datę prawomocnego wyroku, lecz o moment, w którym kredytobiorca dał bankowi wyraźny sygnał, że umowy nie uznaje. Zwykle jest to reklamacja, wezwanie do zapłaty albo pozew.

Dla kredytobiorców, którzy złożyli reklamację kilka lat temu, a bank nie wystąpił z własnym pozwem, otwiera to realną możliwość podniesienia zarzutu przedawnienia wobec roszczenia banku. Trzeba jednak pamiętać o wyroku C-753/24: przedawnienie może zostać nieuwzględnione ze względów słuszności, jeżeli bank wykaże wyjątkowe okoliczności.

6. Sprawy w toku przed Sądem Najwyższym

Sąd Najwyższy postanowieniem z 19 czerwca 2026 r. (III CZP 7/26) zawiesił rozpoznanie zagadnienia prawnego, czy konsument może żądać zwrotu całej nominalnej sumy wpłat niezależnie od wysokości wypłaconego kapitału, do czasu wyroku TSUE w sprawie C-510/25 (Adazik). To pytanie o granice teorii dwóch kondykcji pozostaje więc otwarte.

7. Co to oznacza dla kredytobiorcy

Dokumenty wysyłane do banku mają dziś konkretne skutki prawne: wyznaczają początek biegu przedawnienia roszczenia banku (C-261/25) i datę, od której należą się odsetki (C-903/24). Reklamacja powinna być precyzyjna, oznaczona datą i doręczona w sposób możliwy do udowodnienia. W procesie warto od razu odnieść się do ewentualnego zarzutu potrącenia banku i zażądać zastosowania art. 5 ustawy frankowej co do kosztów.

8. Podstawy prawne

• Wyrok TSUE z 22 stycznia 2026 r., C-902/24
• Wyrok TSUE z 16 kwietnia 2026 r., C-753/24
• Wyrok TSUE z 11 czerwca 2026 r., C-903/24
• Wyrok TSUE z 2 lipca 2026 r., C-261/25 i C-262/25
• Wyrok TSUE z 11 grudnia 2025 r., C-767/24
• Postanowienie SN z 19 czerwca 2026 r., III CZP 7/26
• Art. 117(1), art. 118, art. 120, art. 405 i art. 410 KC
• Art. 3 i art. 5 ustawy z dnia 29 maja 2026 r., Dz.U. z 2026 r. poz. 985