Sankcja kredytu darmowego w 2026 r. - wyrok TSUE C-744/24 i wyrok SN II CSKP 89/26

1. Czym jest sankcja kredytu darmowego

Art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim przewiduje, że jeżeli kredytodawca naruszył wymienione tam obowiązki, w szczególności dotyczące treści umowy (art. 30 ust. 1), konsument po złożeniu pisemnego oświadczenia zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu, w terminie i w sposób ustalony w umowie. Uprawnienie wygasa po roku od wykonania umowy (art. 45 ust. 5). Sankcja obejmuje umowy o kredyt konsumencki, a więc kredyty gotówkowe, ratalne, konsolidacyjne, karty kredytowe i pożyczki instytucji pożyczkowych.

Przez lata banki broniły się argumentem, że sankcja jest nieproporcjonalna, a błędy w umowie drobne. Orzecznictwo z lat 2025-2026 ten argument w dużej części zamknęło.

2. Wyrok TSUE z 13 lutego 2025 r., C-472/23 (Lexitor)

Trybunał uznał, że art. 23 dyrektywy 2008/48 nie sprzeciwia się krajowej regulacji przewidującej jednolitą sankcję pozbawienia kredytodawcy prawa do odsetek i opłat niezależnie od wagi naruszenia, o ile naruszenie może podważyć możliwość oceny przez konsumenta zakresu jego zobowiązania. Jednocześnie samo zawyżenie RRSO wynikające z późniejszego uznania klauzul za nieuczciwe nie jest naruszeniem obowiązku informacyjnego, natomiast opisanie w umowie okoliczności podwyżki opłat w sposób, którego konsument nie może zweryfikować, takim naruszeniem jest.

3. Wyrok TSUE z 23 kwietnia 2026 r., C-744/24

Sąd Rejonowy we Włodawie zapytał o praktykę oprocentowania kredytowanych kosztów. Trybunał orzekł, że do umów o kredyt konsumencki nie wolno włączać warunków przewidujących stosowanie stopy oprocentowania nie tylko do całkowitej kwoty kredytu, lecz również do kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów kredytu wchodzących w skład całkowitego kosztu kredytu. Innymi słowy, bank nie może pobierać odsetek od prowizji, którą sam sobie skredytował.

4. Wyrok Sądu Najwyższego z 8 lipca 2026 r., II CSKP 89/26

Sąd Najwyższy sformułował dwie tezy. Po pierwsze, dla oceny skuteczności skorzystania z sankcji wystarczające jest wykazanie jednego z naruszeń wymienionych w art. 45 ust. 1, nie trzeba spełniać wszystkich przesłanek. Po drugie, składniki kosztów kredytu nie mogą być naliczane od siebie, na przykład odsetki od prowizji, a praktyka naliczania odsetek od całkowitego kosztu kredytu jest niezgodna z ustawą i z dyrektywą 2008/48. Sąd Najwyższy podkreślił prewencyjną funkcję sankcji: ma mobilizować kredytodawcę do przestrzegania ustawy.

5. Kto może skorzystać

Sankcję warto rozważyć, jeżeli w umowie zawartej po 18 grudnia 2011 r. występuje co najmniej jedna z typowych wad: odsetki naliczane od kredytowanej prowizji lub składki ubezpieczeniowej, błędnie podana całkowita kwota kredytu (z wliczonymi kosztami), błędne RRSO lub całkowity koszt kredytu, nieprecyzyjne zasady zmiany opłat, brak wymaganych informacji o procedurze przedterminowej spłaty lub o skutkach braku płatności. Oświadczenie o skorzystaniu z sankcji składa się kredytodawcy na piśmie. Jeżeli kredyt jest spłacony, roczny termin liczy się od ostatniej płatności.

6. Jak wygląda sprawa

Najpierw analiza umowy i harmonogramu, potem pisemne oświadczenie do banku z wezwaniem do przeliczenia kredytu i zwrotu nadpłaconych odsetek i prowizji. Banki z reguły odmawiają, więc sprawa trafia do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania konsumenta. Wartość sporu to suma odsetek i kosztów zapłaconych i przyszłych, zwykle od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych. Do sprawy nie trzeba biegłego, wystarczą dokumenty kredytowe i proste wyliczenie.

7. Podstawy prawne

• Art. 30 ust. 1, art. 45 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1362 ze zm.)
• Art. 3 lit. j, art. 10 ust. 2 i art. 23 dyrektywy 2008/48/WE
• Wyrok TSUE z 13 lutego 2025 r., C-472/23
• Wyrok TSUE z 23 kwietnia 2026 r., C-744/24
• Wyrok SN z 8 lipca 2026 r., II CSKP 89/26