Jak odrzucić spadek z długami? Termin 6 miesięcy, dzieci i najczęstsze błędy

Dostałeś informację o śmierci bliskiej osoby i słyszysz, że po niej zostały długi? Możesz spadek przyjąć, przyjąć z ograniczeniem odpowiedzialności albo go odrzucić. O tym, co wybierzesz, decyduje termin. Poniżej opisujemy, jak to działa według przepisów Kodeksu cywilnego w brzmieniu z października 2026 r.

1. Trzy możliwości: przyjęcie proste, z dobrodziejstwem inwentarza albo odrzucenie

Zgodnie z art. 1012 KC spadkobierca może przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi, przyjąć go z ograniczeniem tej odpowiedzialności albo go odrzucić.

• Przyjęcie proste. Według art. 1031 § 1 KC odpowiadasz za długi spadkowe bez ograniczenia, czyli także własnym majątkiem.
• Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza. Według art. 1031 § 2 KC odpowiadasz za długi tylko do wartości stanu czynnego spadku, ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza. To ograniczenie odpada, jeżeli podstępnie pominiesz w wykazie lub spisie przedmioty należące do spadku albo podstępnie uwzględnisz nieistniejące długi.
• Odrzucenie. Według art. 1020 KC jesteś wyłączony od dziedziczenia tak, jakbyś nie dożył otwarcia spadku.

2. Ile masz czasu i od kiedy liczy się termin?

Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku możesz złożyć w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swojego powołania. Tak stanowi art. 1015 § 1 KC. Tytułem powołania jest ustawa albo testament, więc termin nie zawsze zaczyna się w dniu śmierci. Zależy od tego, kiedy dowiedziałeś się, że jesteś spadkobiercą.

Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 22 maja 2018 r., III CZP 102/17, wskazał, że ten termin ma charakter prekluzyjny. Upływ takiego terminu sąd uwzględnia z urzędu, a po jego upływie nie można zrzec się korzystania ze skutków jego upływu. W praktyce oznacza to, że spóźnienia nie da się naprawić uprzejmą prośbą.

3. Co się stanie, jeżeli nic nie zrobisz?

Brak oświadczenia w terminie jest według art. 1015 § 2 KC jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Nie odpowiadasz więc za długi bez ograniczenia. Odpowiadasz do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza. Nie oznacza to jednak, że sprawa znika. Wierzyciele spadkodawcy mogą dochodzić długów, a Ty musisz zadbać o prawidłowe ustalenie, co do spadku należy.

4. Jak złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku?

Według art. 1018 § 3 KC oświadczenie składa się przed sądem albo przed notariuszem. Możesz je złożyć ustnie albo na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. Pełnomocnictwo do złożenia oświadczenia musi być pisemne z podpisem urzędowo poświadczonym.

Zwróć uwagę na trzy zasady z art. 1018 KC:

• oświadczenie złożone pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu jest nieważne,
• oświadczenia nie można odwołać,
• nie możesz spadku częściowo przyjąć, a częściowo odrzucić, poza wyjątkami z art. 1014 KC, które dotyczą między innymi udziału z tytułu podstawienia albo przyrostu.

Do zachowania terminu wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia. To rozwiązanie z art. 1015 § 1¹ KC. Jeżeli więc wiesz, że termin się kończy, nie czekaj na wolną datę u notariusza, tylko złóż wniosek do sądu.

5. Co z dziećmi spadkobiercy?

Skoro odrzucający jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku, to przy dziedziczeniu ustawowym jego udział przypada według art. 931 § 2 KC jego dzieciom w częściach równych. Dlatego odrzucenie spadku tylko we własnym imieniu może przerzucić spadek wraz z długami na Twoje dzieci. Jeżeli chcesz je uchronić, sprawdź, czy trzeba odrzucić spadek także w ich imieniu.

Dziecko nie składa oświadczenia samo, robi to w jego imieniu rodzic albo oboje rodzice. Co do zasady potrzebne jest zezwolenie sądu opiekuńczego, bo odrzucenie spadku przekracza zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka. Jeżeli toczy się już postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, zezwolenia udziela sąd spadku. Wyjątek dotyczy dziecka, które dziedziczy dlatego, że wcześniej spadek odrzucił jego rodzic. Gdy rodzic odrzuca spadek w imieniu dziecka za zgodą drugiego rodzica albo gdy rodzice robią to wspólnie, zezwolenie nie jest potrzebne, o ile spadek odrzucają także inni zstępni rodziców tego dziecka. Gdy rodzice nie są zgodni, stosuje się zasadę ogólną. Podstawa: art. 101 par. 3 i 4 KRO oraz art. 640 z indeksem 1 KPC.

Jeżeli złożenie oświadczenia wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu ulega według art. 1015 § 1² KC zawieszeniu na czas trwania postępowania sądowego w tym przedmiocie. Mimo to nie zwlekaj z wnioskiem o zezwolenie. Im później go złożysz, tym dłużej sprawa będzie otwarta.

6. Spadkobierca zmarł przed upływem terminu

Jeżeli spadkobierca zmarł przed upływem terminu i nie złożył oświadczenia, mogą je złożyć jego spadkobiercy. Zgodnie z art. 1017 KC termin do złożenia tego oświadczenia nie może się skończyć wcześniej niż termin do złożenia oświadczenia co do spadku po zmarłym spadkobiercy.

7. Złożyłeś oświadczenie pod wpływem błędu albo groźby

Art. 1019 KC pozwala w takim przypadku uchylić się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, ale z zastrzeżeniami:

• uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem,
• musisz jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmujesz, czy też go odrzucasz,
• do zachowania terminu z art. 88 § 2 KC wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o uchyleniu się,
• uchylenie się wymaga zatwierdzenia przez sąd.

Według art. 1019 § 2 KC w ten sam sposób możesz uchylić się od skutków niezachowania terminu, jeżeli pod wpływem błędu lub groźby nie złożyłeś żadnego oświadczenia.

8. Czy odrzucenie spadku zawsze chroni przed wierzycielami?

Nie zawsze. Według art. 1024 § 1 KC, jeżeli spadkobierca odrzucił spadek z pokrzywdzeniem wierzycieli, każdy wierzyciel, którego wierzytelność istniała w chwili odrzucenia spadku, może żądać uznania odrzucenia za bezskuteczne w stosunku do niego. Dotyczy to sytuacji, w której odrzucasz spadek, chociaż to Ty sam masz długi i w ten sposób pozbawiasz własnych wierzycieli szansy na zaspokojenie z przypadającego Ci majątku. Jeżeli to Twoja sytuacja, ocena wymaga analizy konkretnych okoliczności.

9. Lista kontrolna po śmierci bliskiej osoby

• Ustal datę, w której dowiedziałeś się o tytule powołania, i policz sześć miesięcy.
• Zbierz informacje o majątku i długach spadkodawcy. Szukaj umów kredytowych, wezwań do zapłaty i korespondencji z wierzycielami.
• Sprawdź, czy jest testament. Jeżeli to testament ustny, przeczytaj artykuł o tym, kiedy testament ustny jest ważny.
• Wniosek do sądu o zezwolenie na odrzucenie spadku w imieniu dziecka. Składamy go co do zasady. Nie jest potrzebny tylko wtedy, gdy zachodzi wyjątek z art. 101 par. 4 KRO: dziecko dziedziczy po wcześniejszym odrzuceniu spadku przez rodzica, rodzice są zgodni albo działają wspólnie i spadek odrzucają także inni zstępni rodziców dziecka. W razie wątpliwości składamy wniosek.
• Nie składaj oświadczenia bez sprawdzenia, kto odziedziczy w Twoim miejscu. Odrzucenie jest nieodwołalne.
• Nie zostawiaj sprawy na ostatni miesiąc. Wniosek do sądu złożony przed upływem terminu wystarcza do jego zachowania.

Przepisy o odrzuceniu spadku są krótkie, ale skutki pomyłki są poważne, bo oświadczenia nie można odwołać, a termin jest prekluzyjny. Jeżeli masz wątpliwości, z kim i w jakiej kolejności dziedziczysz, ocena powinna zapaść przed upływem terminu.

Stan prawny: październik 2026 r.. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej w indywidualnej sprawie.