Testament ustny - kiedy jest ważny? Wyrok SN I CSK 2399/24

Czym jest testament ustny?

Testament ustny to jeden z testamentów szczególnych przewidzianych w polskim Kodeksie cywilnym (art. 952 KC). W odróżnieniu od testamentu zwykłego (własnoręcznego lub notarialnego), testament ustny można sporządzić tylko w wyjątkowych okolicznościach.

Art. 952 § 1 Kodeksu cywilnego:

"Jeżeli istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo jeżeli wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione, spadkodawca może oświadczyć ostatnią wolę ustnie przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków."

Kiedy można sporządzić testament ustny?

Testament ustny jest dopuszczalny tylko w dwóch sytuacjach:

1. Obawa rychłej śmierci - spadkodawca znajduje się w stanie zagrożenia życia
2. Szczególne okoliczności - zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione

Wyrok Sądu Najwyższego I CSK 2399/24

Wyrok SN z dnia 28 listopada 2024 r., sygn. akt I CSK 2399/24:

"Dla ważności testamentu ustnego konieczne jest, aby spadkodawca w chwili składania oświadczenia miał świadomość, że sporządza testament, a nie jedynie wyrażał życzenia lub poglądy dotyczące losów swojego majątku po śmierci. Oświadczenie musi mieć charakter stanowczy i definitywny."

Sprawa dotyczyła spadku po kobiecie, która zmarła w szpitalu. Przed śmiercią, w obecności trzech osób, powiedziała że chce, aby jej mieszkanie "zostało dla wnuczki". Sąd Najwyższy wskazał kluczowe kryteria oceny ważności testamentu ustnego:

• Świadomość testowania - spadkodawca musi wiedzieć, że składa testament
• Stanowczość oświadczenia - oświadczenie musi być definitywne, nie warunkowe
• Jednoczesna obecność świadków - wszyscy trzej świadkowie muszą być obecni w tym samym czasie
• Zdolność testowania - spadkodawca musi być świadomy i zdolny do wyrażenia woli

Warunki ważności testamentu ustnego

1. Przesłanka szczególna

• Obawa rychłej śmierci - obiektywne zagrożenie życia spadkodawcy
• LUB szczególne okoliczności - niemożliwość sporządzenia testamentu zwykłego

2. Obecność trzech świadków

• Minimum trzech świadków obecnych jednocześnie
• Świadkowie muszą być zdolni do pełnienia tej funkcji (art. 956-957 KC)
• Świadkowie muszą słyszeć oświadczenie spadkodawcy

Kto nie może być świadkiem?

1. Osoby niemające pełnej zdolności do czynności prawnych
2. Niewidomi, głusi lub niemi
3. Osoby nieumiejące czytać i pisać
4. Osoby niewładające językiem testamentu
5. Skazani za fałszywe zeznania
6. Osoby, dla których przewidziano korzyść w testamencie (oraz ich bliscy)

Stwierdzenie treści testamentu ustnego

Sposób 1: Spisanie przez świadka

• Termin: przed upływem roku od złożenia oświadczenia
• Podpisy: spadkodawca i dwaj świadkowie LUB wszyscy świadkowie

Sposób 2: Zeznania przed sądem

• Termin: w ciągu 6 miesięcy od dnia otwarcia spadku (śmierci)
• Wymaganie: zgodne zeznania świadków

Ważne terminy

• Spisanie treści przez świadka: 1 rok od oświadczenia
• Zeznania świadków przed sądem: 6 miesięcy od śmierci
• Utrata mocy testamentu szczególnego: 6 miesięcy od ustania szczególnych okoliczności

Podsumowanie

• Świadomość testowania - spadkodawca musi wiedzieć, że składa testament
• Stanowczość oświadczenia - nie wystarczą życzenia czy poglądy
• Trzej świadkowie - obecni jednocześnie, zdolni do pełnienia tej funkcji
• Stwierdzenie treści - spisanie w ciągu roku lub zeznania przed sądem w ciągu 6 miesięcy

Źródła

• Wyrok SN z dnia 28 listopada 2024 r., sygn. akt I CSK 2399/24
• Art. 952-957 Kodeksu cywilnego
• Baza orzeczeń SN: www.sn.pl/orzecznictwo